Waarom AI begrijpen is geen IT-vraagstuk is

De verleiding is groot om AI-geletterdheid te beleggen bij IT, data of innovatie. Daar zit tenslotte de technische kennis. Maar wie AI uitsluitend als een systeemvraagstuk benadert, mist waar het werkelijk om draait.

AI duikt inmiddels op in vrijwel alle onderdelen van organisaties: klantinteractie, werving en selectie, rapportages, besluitvorming. Als een chatbot toezeggingen doet die een organisatie niet kan waarmaken, of een algoritme structureel bepaalde groepen uitsluit, is dat geen technisch incident. Dat is een organisatierisico.

De AVG leerde ons dat bewustwording niet ontstaat door regels alleen. Veel organisaties vertrouwden destijds op een eenmalige communicatieronde: een nieuwsbrief, een training, een vinkje zetten. Dat bleek onvoldoende. Bewustwording vraagt tijd, herhaling en herkenning. Mensen veranderen hun gedrag niet omdat iets verplicht is, maar omdat ze begrijpen waarom het ertoe doet — en wat de gevolgen zijn als het misgaat.

Bij AI ligt precies dezelfde valkuil op de loer, met één belangrijk verschil: AI-systemen kunnen met grote overtuiging verkeerde uitkomsten presenteren. Dat maakt het risico minder zichtbaar, maar niet minder groot. AI-geletterdheid vraagt daarom om een doorlopende dialoog, geen losse interventies. Een gesprek waarin ruimte is voor twijfel, vragen en nuance.

Voor veel mensen blijft AI een abstract begrip: technisch, complex en ver van hun dagelijkse werk. Juist daarom zijn verhalen essentieel. Wat gebeurt er als een sollicitant onbewust wordt gefilterd door een algoritme? Wat betekent het als klantadviezen steeds gladder klinken, maar inhoudelijk steeds minder zeggen?

Wie is verantwoordelijk als een systeem “logisch” beslist, maar maatschappelijk onwenselijke uitkomsten produceert? Dit soort herkenbare voorbeelden brengen AI terug naar de praktijk. Weg van jargon en theorie, richting concrete situaties waarin mensen zichzelf herkennen. Dáár ontstaat gesprek. En daar begint begrip.

Ook bij de AVG bleek: organisaties waarin leiders zichtbaar betrokken waren, maakten sneller stappen. Dat geldt net zo goed voor AI-geletterdheid. Leiders hoeven geen technische experts te zijn. Wat wel nodig is, is voorbeeldgedrag. De bereidheid om vragen te stellen, om toe te geven dat je ook nog lerend bent, en om het onderwerp niet te delegeren naar een externe expert of een interne afdeling.

Wanneer leidinggevenden laten zien dat zij AI serieus nemen — niet als innovatie speeltje, maar als organisatievraagstuk — ontstaat ruimte voor anderen om mee te bewegen.

AI verandert nu al hoe organisaties werken. Wachten tot systemen volledig zijn uitgerold en dán pas communiceren, is te laat. Communicatie bepaalt of regels op papier ook verantwoordelijkheid in de praktijk worden.

AI-geletterdheid verdient daarom geen bijlage in een innovatiestrategie, maar een plek in de organisatiecultuur. Dat begint bij heldere, zorgvuldige communicatie die mensen serieus neemt.

Want zonder begrip geen draagvlak. En zonder draagvlak geen verantwoord gebruik van AI.

Sinds februari 2025 zijn organisaties die AI-systemen gebruiken wettelijk verplicht om medewerkers AI-geletterd te maken. Deze verplichting volgt uit de Europese AI-verordening, die stapsgewijs wordt ingevoerd en vanaf 2027 volledig van kracht is. De Autoriteit Persoonsgegevens houdt toezicht op de naleving.

Leene Communicatie helpt organisaties om AI niet alleen te begrijpen, maar ook te laten landen. Met communicatie die techniek vertaalt naar gedrag, abstractie naar herkenning en regels naar verantwoordelijkheid — van directie tot werkvloer.